Ayçiçeğinde Yabancı Otlar

 

 

Ayçiçeği; içerdiği yüksek orandaki (%22-50) yağ miktarı nedeniyle, bitkisel ham yağ üretimi bakımından önemli bir yağ bitkisidir.

 

Dünya bitkisel ham yağ üretiminin % 12.6’sı ayçiçeğinden karşılanmaktadır.

 

Ülkemizde yıllara göre değişmekle beraber, yıllık 220-380 bin ton ayçiçeği yağı üretilmektedir.

 

 

Ayçiçeği yağında bulunan yüksek orandaki linoleik yağ asiti, kurumayı çabuklaştırıcı özelliğe sahiptir.

 

Bu nedenle, yağlı boya yapımında çok önemli bir yere sahiptir. Ayrıca kandaki kolesterol seviyesinin düşmesine de yardımcı olur.

 

Ayrıca, kağıt, plastik, sabun ve kozmetik ürünler yapımında hammadde olarak kullanılmaktadır.

 

Ayçiçeği tanesi kavrularak çerez olarak insanlar tarafından zevkle yenilmektedir. Ayrıca, kuş yemi olarak da kullanılmaktadır.

Hasat sonrası artta kalan sapları ile tohum kabukları yakacak olarak değerlendirilmektedir.

 

Ayçiçeğinin sap ve tablaları ; kağıt yapımında da kullanılmaktadır.

Ayçiçeği; soya ve mısır gibi bitkilerle karışık olarak ekilmek suretiyle yeşil yem veya silaj yapılarak hayvan beslenmesinde kullanılmaktadır.

 

İklim İsteği

 

Ayçiçeği kara iklim kuşağında ve ılıman iklimin yağışlı bölgelerinde yetiştirilen tek yıllık bir bitkidir.

Ayçiçeği bitkisi soğuk ve yüksek sıcaklıklara karşı oldukça toleranslı bir bitkidir. Bu nedenle, geniş bir yayılma alanına sahiptir.

Tohumun çimlenebilmesi için toprak sıcaklığının minimum 4 ^oC olması gerekmektedir. Ancak; çimlenmenin normal olabilmesi için, toprak sıcaklığının en az 10-12 ^oC'ye yükselmesi gerekmektedir.

 

Bitkinin büyüme ve gelişmesi için;

 

18-20 ^oC gece / 24-26 ^oC gündüz sıcaklıları optimumdur.

 

Ayçiçeği tarımında üretim için 21-24 ^oC gündüz hava sıcaklığı optimumdur. 36-40 ^oC'nin üzerindeki yüksek sıcaklıklarda polen tozu çimlenemediği için, yabancı tozlanma tehlikeye düşmektedir.

 

 

Ayçiçeği yaprakları fototropik özelliğe sahiptir. Yani ışığa göre yön değiştirmektedir. Bulutlu havalarda ise bu durum olmamaktadır.

 

Yaprakların bu özellikleri fotosentezi, dolayısı ile verimi olumlu yönde etkilemektedir.

 

Yapılan bir araştırma göstermiştir ki; Işığa yönelen yapraklar, hareketsiz olanlara göre % 9 daha fazla ışıktan yararlanmaktadır ve fototropizm, bitkinin fotosentez kapasitesini % 10-23 daha fazla artırmıştır.

 

Ayçiçeklerinin ışığa dönmesine neden olan, auxin (oksin) adlı bir hormondur.

Bu hormon bitkinin ne şekilde büyüyeceğini, miktarını ve yönünü de belirler.

Oksin hormonu bitkinin üstünde yer alır ve aşağıya inerken, bitkinin ışık almayan kısmında yoğunlaşır.

Bu nedenle bitkinin karanlıkta kalan kısmı daha çabuk büyür ve bitki aydınlık tarafa doğru eğilir.

 

Günebakan çiçeklerinin gelişimi tamamlandığında, bu ağırlıktan dolayı fazla hareket edemez ve doğu yönüne sabitlenir.

Ayçiçeği tohumlarının çimlenebilmesi için, toprakta yeterince suyun olması gerekmektedir.

Yapılan araştırmalar göstermiştir ki; çıkıştan, tabla oluşumunun başlangıcına kadar geçen sürede, ayçiçeği bitkisi yıllık toplam su tüketiminin yaklaşık %20'sini kullanmaktadır.

Ayçiçeği bitkisinin suya en fazla ihtiyaç duyduğu dönem; çiçeklenmeden önceki ve sonraki 40 günlük dönemdir. Bu dönemde bitki yıllık toplam su tüketiminin yaklaşık % 60'ını kullanmaktadır.

 

Ayçiçeği toprak isteği bakımından fazla seçici değildir.

 

Özellikle, derin, organik maddece zengin alüviyal topraklar, ayçiçeği tarımı için çok uygundur.

 

Ayçiçeği tarım yapılacak topraklarda pH=6.0-7.2 arasında olması istenir.

 

Ayçiçeği tarımı yapılacak topraklarda taban suyu yüksek olmamalı ve drenaj sorunu bulunmamalıdır.

 

 

 

Ayçiçeği bitkisi fazla gelişmiş yeşil aksama sahip olduğu için, yetişme süresi boyunca topraktan fazla miktarda besin elementi kaldırmaktadır.

 

Bu nedenle, aynı tarlaya her yıl üst üste ekim yapılması halinde, verim düşmekte, taneler küçülmekte ve hastalık ve zararlılar artmaktadır.

 

Özellikle, Ayçiçeği ekimi yapılan alanlarda, Canavar otu (Orobanche) önemli bir kök paraziti olarak bitkilere zarar vermektedir. Bu zararlının etkili olduğu alanlarda, ekim nöbeti uygulaması mutlak zorunludur. Bu nedenle kesinlikle aynı tarlaya üst üste her yıl, Ayçiçeği ekimi yapılmamalıdır. Orobanşa karşı 4 yıllık ekim nöbeti uygulanmalıdır.

 

Sulanmayan kuru alanlarda Buğdayla, Ayçiçeği ekim nöbetine sokulduğunda, buğday alanlarında görülen ve verim düşüklüğüne neden olan kök çürüklüğü hastalığı etkili olmamakta ve buğday veriminde büyük artışlar (%20-50) sağlanmıştır.

 

Sulu koşullarda ise, Turfanda patates, Soya, Yerfıstığı ve Mısır gibi bitkilerde bölgemizde ekim nöbetine sokula bilmektedir. Ancak; Ayçiçeğinden sonra ekimi yapılacak bitkiler için, Potaslı gübre uygulamasına dikkat edilmelidir.

Ayçiçeğinde yağışlarla alınan su miktarı yeterli değil ise verim artışı için sulanması gerekmektedir. Kurak koşullarda sulama ile %100’e varan bir verim artışı sağlanabilmektedir. Suya en fazla gereksinim duyduğu dönem çiçeklenmeden önceki ve sonraki 40 günlük periyottur. Özellikle çiçeklenme ve döllenmenin olduğu 10 günlük dönem ile çiçeklenmeden sonraki 20 günlük dönemde bitkinin su stresine girmesi halinde tohum ve yağ verimi olumsuz etkilenmektedir. Bu periyotlarda yapılacak 1 – 2 sulama ile verim düşüklüğü önlenebilmektedir.

 

 

Ayçiçeğinde verimi sınırlayan en önemli bitki besin maddesi azottur.

Azot bitkilerde ilk gelişmeyi hızlandırmaktadır. Eksikliği halinde, bitkide normal bir gelişme olmamaktadır.

Ayçiçeği bitkisi bir yetişme döneminde gereksinim duyduğu azotun % 66’sını çiçeklenme dönemi sonuna kadar almaktadır.

Bu nedenle, bitkinin ihtiyaç duyduğu azotun % 50’si ekimle beraber, diğer yarısı ise bitkiler 20 – 25 cm boylandığında (ikinci çapayla birlikte) kullanılmalıdır.

 

Ekim öncesi, uygulanması önerilen gübre miktarları:

Kuru koşullarda; 35-40 kg/da 20.20.0 veya 40-45 kg/da 15.15.15

Sulu koşullarda; 40-45 kg/da 20.20.0 veya 45-50 kg/da 15.15.15

 

Gübreleme için mutlaka toprak tahlili yaptırılmalıdır

 

Çukurova bölgesinde sulanmayan taban arazilerde Ayçiçeği için en uygun ekim zamanı; Şubat sonu - Mart ayının ilk yarısı dır.

 

Bölgemizde Mart ayı sonuna kadar ekim bitirilmelidir. Ekimde geç kalınır ise verim çok düşmektedir.

 

İkinci ürün Ayçiçeği tarımında, ekimlere Temmuz ayının 15'inden sonra başlanılmalı ve ay sonuna kadar bitirilmelidir.

 

Ayçiçeği ekimi makinayla yapılmaktadır.

Tohum fiyatları pahalı olduğu için, genellikle havalı mibzerler kullanılmaktadır. Ancak, bazı yörelerde normal mibzerlerle ekim yapılmaktadır.

Ekimde sıra arası mesafesi 65-70 cm olarak tutulmakta, sıra üzeri ise 30-35 cm arasında değişmektedir.

Tohum iriliğine bağlı olarak normal mibzerlerle dekara 1.5-3.0 kg tohum kullanılmaktadır.

 

Ayçiçeği tarımında bakım işleri; Çapalama ve yabancı ot kontrolü, seyreltme, sulama, hastalık ve zararlılarla mücadeledir.

Ayçiçeği bitkisi ilk gelişme döneminde yabancı otlardan fazla etkilenmekte ve zarar görmektedir. Bu nedenle, yabancı otlarla mücadeleye erken dönemde başlanılmalıdır.

Bitkiler toprak yüzeyine çıkıp, 10-12 cm boylandığında (4-6 yapraklı dönemde) ilk çapa, bitkiler 25-30 cm boylandığında ise, ikinci çapa yapılmalıdır.

İkinci çapayla birlikte boğaz doldurma da yapılmaktadır.

Ayçiçeği bitkisi saçak köklü olduğu için, çapalama derin yapılmamalıdır (10 cm’den derin olmamalıdır).

 

 

 

Tek Yıllık Geniş Yapraklılar

 

Polygonum spp. (Çoban değnekleri)

Ranunculus spp. (Düğün çiçekleri)

Raphanus raphanistrum (Yabani turp)

Sinapis arvensis (Yabani hardal)

Solanum nigrum (Köpek üzümü)

Tribulus terrestris (Demir dikeni)

Xanthium strumarium (Domuz pıtrağı)

 

 

 

Çok Yıllık Dar Yapraklılar

 

Cynodon dactylon  (L.) Pers  (Köpek dişi ayrığı)

Cyperus rotundus L. (Topalak)

Phragmites australis (Kamış)

Sorghum halepense (L.) Pers  (Kanyaş)

 

Parazit yabancı ot

 

Orobanche cernua (canavarotu)

 

 

KİMYASAL MÜCADELE

(HARMAN, 2018)

 

 

Benfluralin
(Grup K 1)

 

Aclonifen
(Grup F3)

Clomazone
(Grup F 3)

Linuron
(Grup C 2)

Oxyfluorfen (Grup E)

Flurochloridone
(Grup F 1)

Pendimethalin
(Grup K 1)

Pendimethalin + Dimethanamid
(Grup K 1 + K 3)

Terbuthylazin + S Metolachlor
(Grup C 1 / K 3)

 

Fluazifop-P-buthyl (Grup A)

Propaquizafob
(Grup A)

Quizalafop p ethyl
(Grup A)

Imazamox
(Grup B)

 

 

 

 

Dr. Öğr. Üyesi Hasan DEMİRKAN

 

ders notları yenilenmektedir.

web sitesi formatına dönüştürüldüğü için zaman almaktadır.

kivrak@gmail.com üzerinden e posta atarak isteyebilirsiniz.