Zeytin Bahçelerinde Yabancı Otlar

 

 

 

Kültür bitkilerinde hastalık, zararlı ve yabancı otların neden olduğu zarar % 45-65 oranında değişebilen önemli ürün kayıplarına neden olmaktadır.

Bunların içerisinde yabancı otların neden olduğu zarar ortalama olarak % 9,5 gibi küçümsenemeyecek bir rakamdır (Güncan, 2001).

Bu sebeplerden dolayı modern tarım teknikleri içerisinde hastalık ve zararlıların yanı sıra yabancı otlarla mücadele etmek kaçınılmaz olmaktadır.

YABANCI OTLARIN ÇOĞALMASI

 

Yabancı otların çoğalmasında 4 olay önemli olmaktadır.

 

Tohum verme yeteneği,

Tohumların dağılması,

Tohumların çimlenme özellikleri,

Vegetatif olarak çoğalabilme özellikleri.

 

Tohum Verme Yeteneği

Tohumla çoğalan tek yıllık yabancı otların savaşımında, tohum oluşumunun engellenmesi çok önemlidir.

Tek başına toprak işleme yöntemlerinin uygulanması; yabancı ot tohumlarının uzun süre çimlenme özelliklerini korumaları nedeniyle etkin olmamaktadır.

 

Yabancı otların oluşturduğu tohum sayısı :

Türlere bağlı olarak her yabancı otun verdiği tohum sayısı büyük ölçüde değişmesine karşın, genellikle yabancı otlar çok sayıda tohum verir.

Tohum Verme Yeteneği

Yabancı otların oluşturduğu tohum sayısı : (Özer ve ark.,1988)

ayrık (Agropyron repens)        : 50

tilki kuyruğu (Alopecurus myosuroides) : 40 - 400

 

Yabancı otların oluşturduğu tohum sayısı : (Özer ve ark.,1988)

 

yabani yulaf (Avena fatua) : 50 – 1000

çoban çantası (Capsella bursa-pastoris) : 2000 – 40 000

 

Yabancı otların oluşturduğu tohum sayısı : (Özer ve ark.,1988)

 

sirken (Chenopodium album) : 200 – 20 000

gelincik (Papaver rhoeas) :  10 000 – 20 000

 

 

Tohumla Üreme

 

Toprağa düşen tohumların hepsi o yılı takip eden vejetasyon devresinde çimlenmez.

Bir kısmı toprakta dormant (uyku hali) halde kalır.

Toprağa karışan tohumların çimlenme yeteneğini koruma süreleri tür özelliğine ve ekolojik faktörlere bağlı olarak değişmektedir.

 

Tohumların canlılıklarını korumasında mikroorganizmalar, sıcaklık ve rutubet önemli rol oynamaktadır.

 

Tohumların Çimlenme Özellikleri

Çimlenme için çevre ve toprak koşulları uygun olduğu halde yaşama kabiliyetine sahip olan tohumların bazı iç ve dış faktörler nedeniyle çimlenememesine “dormansi” denir.

Dormansi halindeki tohumlara da “dormant tohumlar” denir.

Çimlenmenin olabilmesi için dormansinin kırılması gerekmektedir.

 

Üç tip dormansi vardır : Ana bitki üzerinde olgunlaşan, toprağa dökülen veya hasat edilen tohumların koşullar uygun olduğu halde çimlenememesine “primer dormansi” denir.

Primer tohum çimlenir. Primer dormansinin ortadan kalkmasıyla, tohumların uygun olmayan çevre koşullarında yeniden dormansiye girmesine “sekonder dormansi” denir. Örneğin fazla veya az nemde, çok fazla ışıkta, çok yüksek yada düşük sıcaklıkta vb. Ortaya çıkan dormansi sekonder dormansidir.

Primer ve sekonder dormansinin dışında bir de zorunlu dormansi vardır. Çevresel olumsuz koşulların baskısıyla tohumların çimlenememesine “zorunlu dormansi” denir.

Zorunlu dormanside, çevresel olumsuzluklar ortadan kalktığı anda tohum hemen çimlenebilir.

Dormansinin yabancı otlar için önemi büyüktür.

 

Yabancı otların çoğu, çimlenmeden uzun yıllar toprakta canlı kalabilme yeteneğine sahiptir. Bu nedenle tohumları dormansiye sahip yabancı otlar toprağa bir kez tohum dökünce uzun yıllar o toprağın bulaşık kalmasına neden olurlar.

 

Burada dormansi, yabancı otların neslinin devamı için bir sigorta rolü oynamaktadır.

 

Bazı yabancı ot tohumlarının toprakta canlı kalma süreleri

ayrık (Agropyron repens)                              : 10 yıl

yabani yulaf (Avena fatua)                 : 3 – 8 yıl

çoban çantası (Capsella bursa-pastoris)       : 16 – 35 yıl

sirken (Chenopodium album)                        : 39 yıl

dil kanatan (Galium aparine)                        : 7 – 8 yıl

canavar otu (Orobanche spp.)                       : 12 – 20 yıl

sinir otu (Plantago lanceolata)                     : 6 yıl

semiz otu (Portulaca oleracea)                     : 30 – 40 yıl

yabani hardal (Sinapis arvensis)                   : 35 yıl

 

 

Tohumların Dağılması

Kültür bitkisi tohumu, yemlik tohumlar, kuru ot ve saman iyi temizlenmemiş bazı kültür bitkisi tohumları bol miktarda yabancı ot tohumu içermektedir.

 

Örnek olarak; ülkemizde Orta Anadolu Hububat tarlalarında sorun oluşturan sarı ot (Boreava orientalis) tohumları, bulaşık buğday tohumu ile yurdumuzun diğer kesimlerine yayılmıştır.

 

Tohumların Dağılması

 

Rüzgarla : Tohumlarda oluşan birçok modifikasyon, bunların rüzgarla taşınmasını sağlar.

Bu modifikasyonlar : kanat, torba, tüy, paraşüt gibi uzantılar veya sorguç şeklindedir.

Bazı tohumların etrafı ipek gibi yumuşak tüylerle kaplıdır. Bu tip tohumlar rüzgarın etkisiyle hareket edebilirler.

Kanat şeklinde modifiye olmuş yabancı ot tohumları bir veya daha fazla kanat taşımaktadır. Bu kanatlar tohumun rüzgarla taşınmasını ve suda yüzmesini sağlar.

 

Suyla Tohumların Dağılması

Birçok yabancı ot tohumu rüzgarla yayılmakta olduğu gibi suyla taşınabilecek şekilde de modifikasyona uğramıştır. Bu tip tohumlar suyla taşınarak çok uzaklara ulaşabilmektedir.

Tohum içeren akarsular; daha çok çaylar, sulama ve drenaj kanalları, sulamada kullanılan ırmaklardır.

Suyla Tohumların Dağılması

 

Örnekler ;

horoz ibiği (Amaranthus retroflexus)

sirken (Chenopodium album)

canavar otu (Orobanche spp.)

 

Yabancı ot tohumları bu yolla daha çok sel basmaları ve sulama suyuyla taşınmaktadır. Sulama suyuyla taşınan yabancı ot tohumlarının bazıları taşınma sırasında türlerine, dormansi tipi ve yüzme derinliğine bağlı olarak yaşama kabiliyetini kaybederler.

 

İnsanlar ve hayvanlarla Tohumların Dağılması

Tarla içinde gezinen insanların elbiselerine takılan, ayakkabı ve çizmelerinin altına yapışan topraklarla yabancı ot tohumları temiz alanlara düşer ve bulaşmalara neden olur. Hayvanlarla tohumların taşınması direkt ve indirekt olmak üzere 2 yolladır.

 

İndirekt yayılma; genellikle gübrelerle olmaktadır. Hayvanlar gerek merada otladıklarında, gerekse kuru otla beslendiklerinde bir miktar da yabancı ot tohumu yemektedir.

Yenen yabancı ot tohumlarından bazıları hayvanların sindirim sisteminde yaşama kabiliyetlerini kaybetmezler ve canlı olarak dışkı ile atılırlar.

 

Hayvanlarla direkt yayılma ise; Gagalarına, postlarına ve tırnaklarına tutunarak gerçekleşmektedir. ökse otu (Viscum album) : Kuşların gagalarıyla, domuz pıtrağı (Xanthium strumarium) : hayvanların postlarına tutunarak.

 

Makinalarla Tohumların Dağılması

Çiftlik ekipmanlarından toprak işleme aletleri ve hasat harman makinaları yabancı ot tohumlarının taşınmasında büyük ölçüde rol oynar.

Toprak işleme aletlerinden özellikle pulluk ve diskaro, üzerinde tutunan toprak kalıntılarıyla, yabancı otlar bir tarladan diğerine taşınmaktadır.

Hasat makinaları da yabancı ot tohumlarının taşınmasında etkili olmaktadır. Özellikle biçerdöver makinalarının eleklerinde ve diğer parçalarında tutunan yabancı ot tohumları temiz alanlarda bırakılmak suretiyle bulaşmalara neden olmaktadır.

 

Vejetatif Üreme

 

Çok yıllık yabancı otlar vejetasyon sonunda topraküstü organları öldükten sonra yaşamlarını toprakaltı organlarıyla devam ettirirler.

Böylece ilkbaharda toprağın derinliklerinden sürmek suretiyle yeni bitki meydana getirmeleri mümkün olmaktadır.

Bitki yeni sürgün meydana getirmek için köklerinde sahip olduğu depo maddesini harcamak zorundadır.

Sürgünler yeterli yeşil organ meydana getirdikten sonra kışlama organı olan köklere tekrar gıda maddesi depo etmeye başlar.

 

Çok yıllık yabancı otlarda kök şekilleri;

Saçak köklü,

Kazık köklü,

Soğanlı,

Stolonlu,

Rizomlu olmak üzere sınıflandırılır.

 

Generatif Çoğalma

Tohum

 

Tek yıllık yabancı otlar

yaşamları için uygun olmayan çevre koşullarını yalnız tohum halinde geçirir

 

Vejetatif Çoğalma

Rizom

Stolon

Kök sürgünü

Yumru

Soğan

 

Çok Yıllık

Yabancı Otlar

Rizom

Stolon

 

1-Tek Yıllık Yabancı Otlar (Annuals)

 

Mevsimlik yağışlardan yararlanıp , çabuk büyüyen ve tek bir mevsimde yaşamları sona eren bitkilerdir.

Kısa sürede çok sayıda tohum verirler.

Tohumlar gelecek büyüme mevsimine kadar toprakta dormant (uyku halinde) kalır.

 

Kışlık tek yıllıklar:

Çimlenerek kışı rozet şeklinde geçirirler. İlkbaharda çimlenip tohum verirler.

 

Kışlık dar yapraklılar:

Avena fatua (Yabani yulaf)

Alopecurus myosuroides (Tilki kuyruğu)

Bromus tectorum (Püsküllü çayır)

Lolium temulentum (Delice)

Phalaris sp. (Kuş yemi)

 

Kışlık tek yıllıklar

 

Kışlık geniş yapraklılar:

Sinapis arvensis (Yabani hardal)

Capsella bursa – pastoris (Çoban çantası)

Lamium amplexicaule (Ballıbaba)

Papaver rhoeas (Gelincik)

 

Yazlık Tek Yıllıklar

 

Yazın çimlenirler, sonbaharda tohum verirler.

Yazlık dar yapraklılar:

Digitaria sanguinalis (Çatal otu)

Setaria verticillata (Yapışkan otu)

Echinochloa crus – galli (Darıcan)

 

Yazlık Tek Yıllıklar

 

Yazlık geniş yapraklılar:

Amaranthus retroflexus (Horoz kuyruğu)

Chenopodium album (Sirken)

Portulaca oleracea (Semiz otu)

Solanum nigrum (Köpek üzümü)

Xanthium strumarium (Domuz pıtrağı)

 

İki Yıllıklar (Biannuals)

Çimlenmeden , çiçek ve tohum verme dönemine kadar iki yıl geçmektedir.

İlk yıl rozet oluştururlar , ikinci yıl tohum verirler. Güçlü bir kök sistemleri vardır.

Taraxacum spp. (Hindiba)

Plantago spp. (Sinir otu)

Daucus carota (Yabani havuç)

 

Çok Yıllıklar (Perennials)

Aynı kök sistemleri rizom , stolon veya yumruları ile yıldan yıla gelişen bitkilerdir. Bu bitkiler tohumla da çoğalırlar ve aynı  zamanda yüksek bir vejetatif  çoğalma gücüne sahiptirler.

Cyperus rotundus (Topalak)

Sorghum halepense (Kanyaş)

Cynodon dactylon (Köpek dişi ayrığı)

Convolvulus arvensis (Tarla sarmaşığı)

Cirsium arvense (Köygöçüren)

 

YABANCI OTLARLA MÜCADELE YÖNTEMLERİ

 

Yabancı otlara karşı alınabilecek koruyucu önlemler

 

Temiz tohum kullanmak,

Yabancı ot tohumları hayvanlara yedirilmemeli,

Çiftlik gübresi fermente edilmeden kullanılmamalı,

Yabancı otla bulaşık alanlarda otlatılan hayvanlar, temiz alanlara sokulmamalı,

Yabancı otla bulaşık alanlardan temiz alanlara toprak taşınmamalı,

Yabancı otlara karşı alınabilecek koruyucu önlemler

Hasat ve balyalama makinaları, traktörler bulaşık alanlardan çıkmadan önce iyice temizlenmelidir,

Yabancı otların sulama kanallarında çoğalmaları önlenmeli ve kanallardaki yabancı otlar temizlenmelidir,

Tarla ve bahçe kenarlarındaki yabancı otlar temizlenmelidir,

Tohumları rüzgarla kolayca yayılabilen yabancı otlar, tohum bağlamadan önce yok edilmelidir.

 

 

BULAŞMAYI ÖNLEYİCİ ÖNLEMLER

 

1.1. Temiz Tohum Kullanmak

Sadece tohumla çoğalan ve tohumları kültür bitkisi tohumlarına karışan yabancı otların yayılmaları önemli derecede bu yolla olmaktadır.

 

Hububat tohumları içerisine karışan önemli yabancı otlar;

karamuk (Agrostemma githago)

delice (Lolium temulentum)

yapışkan otu (Galium tricorne)

yabani yulaf (Avena fatua)

Sarı ot (Boreava orientalis)

 

 

BULAŞMAYI ÖNLEYİCİ ÖNLEMLER

 

Özellikle ileri tarım ülkelerinde tohumların temizlenmesi modern yöntemlerle yapılmaktadır. Bu yöntemler, tohumların fiziksel özelliklerindeki farklılığa dayanmaktadır. Bu özellikler;

 

Tohum büyüklüğü,

Tohum ağırlığı,

Tohum şekli,

Tohum yüzeyinin özellikleri,

Yer çekimine tabi olma özelliği,

Yapışkan olup olmaması,

Tohum kabuğunun rengi,

Tohumun tüylülüğü,

Tohumun elektriksel özelliği.

 

1.2. Biçer-döver artıklarının tarlada bırakılmaması

 

Biçer-döver artıklarında bol miktarda yabancı ot tohumu bulunmaktadır.

Bazı yabancı ot tohumları makinanın dövme, savurma ve artıklarının tarlaya dökülmesi sırasında yeniden tarlaya bulaşmaktadır.

Yapılan bir çalışmada; biçer-döver artıklarıyla 1 hektarlık hububat arazisine ortalama 3,5 milyon yabancı ot tohumunun düştüğü saptanmıştır.

 

1. BULAŞMAYI ÖNLEYİCİ ÖNLEMLER

 

Bir başka araştırmada ise;

Hektara 5,1 milyon tohumun biçer-döver artıklarıyla samana karıştığı, bunun ise o tarlada yetişen yabancı ot tohumunun % 10’unu oluşturduğu saptanmıştır.

 

Biçer-döver artıklarının tarladan kaldırılması gerekmektedir.

 

1.3. Hayvan yemi olarak kullanılan dane, kuru ot ve diğer yemlerin yabancı ot tohumu içermemesi

 

Çiftlik hayvanlarına yedirilen yemler, fazla miktarda yabancı ot tohumu içermektedir. Yemlerle birlikte yenen bu yabancı ot tohumlarının büyük bir kısmı yaşamlarını yitirmeyerek dışkı ile dışarı çıkmaktadır. Bu nedenle hayvanlara yedirilen yemler ya yabancı ot tohumlarından ari olmalı veya çeşitli işlemlerle bu tohumların canlılıklarını kaybetmeleri sağlanmalıdır.

 

1.4. Çiftlik gübrelerinin yeterli derecede fermente edilmesi

 

Yaşama kabiliyetine sahip yabancı ot tohumları çiftlik gübresi içerisine ya hayvanın hazım organlarından ölmeden geçerler veya yem artıkları ya da altlıklarıyla gübreye karışmaktadırlar.

Yabancı ot tohumlarının hayvanın sindirim organlarında canlılığını kaybetme oranı, hayvanın cinsine ve yabancı otun türüne bağlı olmaktadır.

 

Dane olarak yedirilen yabancı ot tohumlarıyla bulaşık yemler ya pişirildikten ya da öğütüldükten sonra yedirilmelidir.

Kuru ot olarak yedirilen yemlerin ya yabancı ot tohumlarını içermemesine özen gösterilmeli veya bunlar silaj yapıldıktan sonra yedirilmelidir.

Silaj içerisindeki yabancı ot tohumları 21 gün içinde organik asitler nedeniyle ölmektedir.

 

Canlı tohumları içeren gübreler, herhangi bir yerde depolanarak fermantasyona tabi tutulurlarsa, yabancı ot tohumlarının büyük bir kısmı ölmektedir.

Yabancı ot tohumlarının ölüm oranı, gübrenin bekleme süresi ve gübrenin çeşidine göre değişmektedir.

Yapılan bir çalışmada; 52 farklı cinste yabancı ot tohumu at, inek ve at-inek karışımı gübre içerisinde karıştırılarak 6 ay bekletilmişlerdir.

At gübresindeki sıcaklık 75 ^oC, inek gübresinde ise 65 ^oC olmuştur.

Sonuçta, tohumların büyük bir kısmının bir ay sonra çimlenme güçlerini kaybettiği, 6 ay sonra ise hiç canlı tohum kalmadığı saptanmıştır.

 

Yapılan bir başka çalışmada;

Bekletilmemiş taze ve 7 ay fermente edilmiş gübreden hektara 60 ton olacak şekilde tarlaya nakledildiğinde, taşıyacağı yabancı ot miktarları araştırılmıştır. Sonuçta, 7 ay fermantasyona tutulmuş tohumların önemli bir kısmının öldüğü bulunmuştur. Gübre içerisinde yabancı ot tohumlarının ölme oranı en fazla koyun gübresinde bulunmuş, bunu at, inek gübreleri izlemiş, en az ölüm oranı ise domuz gübresinde saptanmıştır. İki yıl depo edilen kompostlardaki yabancı ot tohumlarının tamamının canlılığını kaybettiği bir başka araştırmada bulunmuştur.

 

1.5. Çiftlik ekipmanlarının temizliğine dikkat etmek

Çiftlik ekipmanlarına tutunan tohum veya vegetatif  organların bir yerden diğer bir yere taşınmasıdır.

Ekipmanların bir bölgeden diğer bölgeye geçişlerinde kesinlikle temizlenmeleri gerekmektedir.

Hasat ve toprak işlemesi yapılırken öncelikle yabancı otların sorun olmadığı temiz bölgeler hasat edilmeli veya sürülmeli, daha sonra yabancı otla bulaşık alanlara geçilmelidir.

 

Özellikle ileri tarım ülkelerinde tohumların temizlenmesi modern yöntemlerle yapılmaktadır. Bu yöntemler, tohumların fiziksel özelliklerindeki farklılığa dayanmaktadır. Bu özellikler;

 

Tohum büyüklüğü,

Tohum ağırlığı,

Tohum şekli,

Tohum yüzeyinin özellikleri,

Yer çekimine tabi olma özelliği,

Yapışkan olup olmaması,

Tohum kabuğunun rengi,

Tohumun tüylülüğü,

Tohumun elektriksel özelliği.

 

1.6. Diğer bazı bulaşmayı önleyici tedbirler

 

Yabancı otla bulaşık sulama suyu ile tarlalar sulanmamalıdır.

Fidan dağıtımı ile de yabancı ot tohumları kolaylıkla yayılabilmektedir.

Sulama kanalları ve yol kenarlarındaki yabancı otlar temizlenmelidir.

 

 

2. SAĞLIKLI KÜLTÜR BİTKİSİ YETİŞTİRMEK

2.1. Uygun kültür bitkisi seçimi

Ekilecek veya dikilecek kültür bitkisinin çeşidinin iyi olması gerekmektedir.

Özellikle kültür bitkisi tohumlarının o bölgeye adapte olmasına, yüksek çimlenme kabiliyetinde olmasına, hastalık, yabancı ot ve zararlılara karşı dayanıklı olmasına dikkat edilmelidir.

İklim koşullarından fazla etkilenmemesine dikkat edilmelidir.

Tuzlu topraklarda yetişen bazı yabancı otlar ise, toprağın tuzu yıkanarak ortadan kaldırılabilmektedir.

Sıraya ekilen kültür bitkilerinde gübreler sıra üzerine band (şerit) şeklinde verilerek yabancı otların gübrelerden yararlanması azaltılmaktadır.

Mısır, şeker pancarı, pamuk vb. gibi bitkilerde gübreler yapraktan verilebilmekte, böylece gübrelerin yabancı otlar tarafından alınması önlenmektedir.

 

2.2. Toprak özelliklerinin düzeltilmesi ve uygun gübrelemenin yapılması

Sağlıklı kültür bitkisi yetiştirmek için gerekli besin maddelerinin verilmesi yanında, toprak özelliklerinin kültür bitkisinin isteği doğrultusunda değiştirilmesi gerekir.

Ağır toprakların fiziksel özellikleri çiftlik gübresi verilerek kültür bitkisinin isteği doğrultusunda düzeltilmekte ve yabancı otlara karşı üstün rekabet sağlanmaktadır.

 

2.3. Tohum yatağının iyi hazırlanması

 

Kültür bitkisinin sağlıklı olarak yetişebilmesi için tohum yatağının iyi hazırlanması gerekir. Tohum yatağı hazırlığının geciktirilmesi halinde bazı yabancı ot türleri, kültür bitkisi ekiminden önce gelişerek tarlayı kaplamaktadır.

Toprak işleme yapılarak veya istenirse paraquat veya benzeri kontakt herbisitler kullanılarak yabancı otlar yok edilebilmektedir.

Böylece toprakta çimlenme kabiliyetine sahip yabancı otların büyük bir

kısmı ortadan kaldırılabilmekte ve kültür bitkisi için iyi bir tohum yatağı hazırlanmış olmaktadır.

 

2.4. Uygun ekim yönteminin seçimi

İklim-toprak-kültür bitkisi üçlüsü dikkate alınarak kültür bitkisinin gelişmesini teşvik eden, ancak yabancı otlar için uygun olmayan ekim yöntemlerinin uygulanması gerekir.

Örneğin; kışlık hububatta ekim, 5-7 cm’lik nemli toprak tabakasına yapılmalıdır. Burada çimlenme için yeterli nem ve sıcaklığı bulan hububat tohumları çimlenerek birkaç gün içinde toprak yüzeyine çıkmaktadır.

 

Kurak mevsimlerde hububatın çizgiye ekilmesi yabancı otlara karşı üstün rekabet ortamı sağlamaktadır. Buna Van ve yöresinde uygulanan tir ekim yöntemi örnek olarak verilebilir.

Bu yöntemde (tir ekim yöntemi), çizgiye ekilen hububat tohumları sıra aralarında, yabancı ot tohumlarına oranla daha çabuk çimlenip üstün rekabet gücü elde etmektedir.

 

2.5. Ekim zamanının ayarlanması

Yabancı otların çoğu mevsimlere bağlı olarak çimlenirler. Kışlık yabancı otların çimlenmesi sonbaharda, yazlıkların ise ilkbaharda olmaktadır.

Yabancı ot tohumlarının çimlendiği aylarda ekilen kültür bitkisi fideleri, yabancı otlarla yoğun rekabete girmektedir.

Kültür bitkisi ekimini yabancı otların çimlendiği periyottan öne veya sona almakla yabancı ot zararını azaltmak mümkündür.

 

2.6. Münavebe Uygulanması

Her kültür bitkisine özgü yabancı ot topluluğu oluşmaktadır.

Örnek; yabani yulaf (Avena fatua), hububatta yoğun olarak bulunduğu halde, yoncada daha az bulunmaktadır.

Canavarotu (Orobanche spp.), domates, tütün, ayçiçeği, bakla ve mercimekte yoğun olarak görünmesine karşın buğdayda görülmemektedir.

 

2.7. Rakip kültür bitkisi yetiştirme

Yabancı ot mücadelesinde rakip kültür bitkisi yetiştirme, ucuz ve pratik bir yöntemdir. Bu yöntemde kültür bitkisinin yabancı otu toprak üstü organları ile bastırması, yani yabancı otları gölgelemesi ve topraktan su ve besin maddeleri alımında rekabette üstünlük sağlaması gerekmektedir.

Örnek; yonca üstün rekabet gücüne sahip olup  ülkemizde birçok yabancı otun mücadelesinde münavebe bitkisi olarak alınmaktadır.

 

3. FİZİKSEL MÜCADELE

 

Yoncanın üstün rekabet gücü; boyunun nispeten uzun olması, toprak üzerinde bitki yoğunluğunun fazla oluşu, köklerinin kuvvetli olması ve derine gitmesi, yabancı otların tohum bağlamasına fırsat vermeyecek kadar sık biçilmesi şeklinde sıralanabilir.

Genelde rekabet gücü yüksek olan bitkiler çabuk çimlenirler ve etrafındaki bitkileri baskı altına alırlar. Bu baskı altına alma, toprak üstü organları ile olabildiği gibi toprak altı organları ile de olmaktadır.

 

3.1. Yabancı otların elle yolunması

Elle yolma yöntemindeki genel prensipler ;

Yabancı otlar tohum bağlamadan önce yapılmalıdır.

Elle yolma işleminden yaklaşık 2-3 gün önce tarım arazisi sulanmalı, daha sonra yabancı otlar elle toplanmalıdır.

Daha çok iki yıllık ve çok yıllık yabancı otlarda etkili olmaktadır. Çok yıllık yabancı otlarda toprak altı organları çıkarılabildiği oranda etkilidir.

Çoğu kez ailede bulunan atıl işgücü kullanılarak yapılması halinde ekonomik olmaktadır. Dışarıdan para ile iş gücü kiralanması karlılık oranını azaltmakta, hatta ortadan kaldırmaktadır.

 

Elle yolma yöntemindeki genel prensipler ;

Yabancı otlar tohum bağlamadan önce yapılmalıdır. Elle yolma işleminden yaklaşık 2-3 gün önce tarım arazisi sulanmalı, daha sonra yabancı otlar elle toplanmalıdır.

Daha çok iki yıllık ve çok yıllık yabancı otlarda etkili olmaktadır. Çok yıllık yabancı otlarda toprak altı organları çıkarılabildiği oranda etkilidir.

Çoğu kez ailede bulunan atıl işgücü kullanılarak yapılması halinde ekonomik olmaktadır. Dışarıdan para ile iş gücü kiralanması karlılık oranını azaltmakta, hatta ortadan kaldırmaktadır.

Elle toplama yöntemi genelde aşağıda alanlarda uygulanmaktadır;

Küçük tarım alanlarında : Tarım alanlarının küçük olması halinde topraküstü organları büyük olan yabancı otlar elle toplanabilir. Örnek; sebzelerde horoz ibiği (Amaranthus retroflexus), yabani hardal (Sinapis arvensis).

Tarım aletlerinin ulaşamadığı alanlarda : Daha çok Karadeniz Bölgesinde, sarp alanlarda yabancı otlar elle yolunmaktadır.

Yeşil alanlarda : Yeni oluşturulan yeşil sahalarda çim bitkilerinden önce, onlarla birlikte veya onlardan sonra çıkan yabancı otlar elle yolunarak, yayılması ve yerleşmesi önlenmektedir.

 

3.2. Çapalama

Çapalama; bazı kültür bitkilerinin arasında bulunan yabancı otlara karşı uygulanan ekonomik ve etkili mücadele yöntemidir. Bu işlem sadece yabancı ot mücadelesi için değil, yağmur suyunun toprakta tutulması, toprağın üst tabakalarının gevşetilmesi vb. amacıyla da yapılmaktadır.

Çapalama genelde yabancı otları kök boğazının hemen altından kestiği için daha çok, yıllık ve iki yıllık yabancı otların mücadelesinde etkilidir.

Çok yıllık yabancı ot mücadelesinde kesilen bitkiler genellikle tekrar sürdüğü için etkililik nispeten daha az olmaktadır. Bu grup bitkilerde çapalamanın, toprakaltı organlarda depo maddelerinin birikmesine fırsat verilmeyecek şekilde tekrarlanarak uygulanması gerekmektedir.

Çapalama çoğu kez küçük alanlarda yapılan sebze, çiçek ve endüstri bitkileri yetiştiriciliğinde herbisitlerin yerini almaktadır.

 

3.3. Tırmık Geçirme

Tırmık işlemi daha çok sıraya ekilen kültür bitkilerinde uygulanmaktadır.

Tırmıklama ile kesilen yabancı otların dişlere takılması gerekmektedir. Bu durumda kolayca topraktan uzaklaştırılmakta ve çoğalmaları önlenmektedir.

Tırmıklamanın etkili olabilmesi için birkaç kez tekrarlanması gerekmektedir.

 

3.4. Sürme

Toprağın sürülmesi, özellikle yıllık ve iki yıllık yabancı otların mücadelesinde çok önemlidir, ancak aşağıdaki hususları göz önüne almak gerekmektedir ;

Sürme işlemi mutlaka yabancı otlar tohum bağlamadan önce yapılmalıdır.

Toprağın sürülmesi imkan ölçüsünde kurak ve serin dönemlerde yapılmalıdır. Bu durumda yabancı ot parçaları sürgün veremeden ölmektedir.

Toprağın sürülmesiyle parçalanan toprakaltı organları tırmıkla toplanarak yakılmalı veya derine gömülmelidir. Phragmites communis, Agropyron repens mücadelesinde çok etkilidir.

Saçak ve yüzlek köklü yabancı otlar kolayca ortadan kalkarken, sürünücü çok yıllıklar ve kazık köklü yabancı otların mücadelesi çok güçtür. Bunların mücadelesinde toprak işleme tekrarlanarak yapılmalıdır.

 

3.5. Biçme

Biçme genellikle, yabancı otların tohum vermelerini önlemek, kültür bitkisi ile rekabetini azaltmak ve çok yıllık yabancı otların toprakaltı organları depo maddelerini boşaltmak amacıyla yapılır.

Daha çok fidanlıklarda, meyve bahçelerinde, yem bitkilerinde, çayır ve meralarda, boş arazilerde ve sıra ekimi yapılan yerlerde uygulanan bir yöntemdir.

Biçme, uzun boylu ve dik büyüyen yabancı otlara karşı kolayca uygulanabilir.

Biçim işlemi yabancı otlar tohum vermeden önce yapılmalıdır.

Bazı yabancı otlarda biçimi takiben dormant gözler sürer ve yeni sürgünler oluşur. Bunların ikinci ve üçüncü biçimden sonra ortadan kaldırılmaları gerekir. Genellikle ikinci biçimden sonra gövde sertleştiği için yeni sürgün oluşmaz.

Biçmenin tekrarlanarak uygulanması çok yıllık yabancı otlarda sadece tohum vermeyi önlemez, aynı zamanda toprakaltı organlarında depo maddelerinin azalmasına da neden olur.

 

3.6. Malçlama

Malç olarak saman, ponza taşı, kuru ot, çiftlik gübresi, pirinç kabukları, kağıt, çeşitli plastikler gibi örtü materyalleri yabancı ot mücadelesinde kullanılmaktadır.

Yabancı otların malçla örtülüp ışıkla temasını keserek ölmeleri amaçlanmaktadır. Bu yöntem pazar değeri yüksek kültür bitkilerinde (çilek, ananas) başarıyla uygulanmaktadır.

 

3.7. Solarizasyon

Güneş enerjisi kullanılarak toprak yüzeyinde sıcaklığın arttırılarak yabancı ot tohumlarının çimlenme ve gelişmesini engellemektir.

Islak toprağa 4-8 hafta şeffaf polietilen örtülerle kapatılması sonucunda etkin bir kontrol sağlanmaktadır.

Sadece yabancı otlara değil,  bazı hastalık etmenlerini, nematodları, bazı böcek yumurta ve larvalarını da kontrol altına almaktadır.

Solarizasyon ‘unun başarılı olabilmesi aşağıdakilerin kesinlikle uygulanması gerekmektedir.

1.Zaman :Seranın en sıcak olduğu dönemlerde uygulanmalıdır.

2.Toprak tarla kapasitesinde sulanmış olmalıdır (Su kayıpları dikkate alınmalıdır)

3. Toprak çok iyi tesviye edilerek, istenilen kalitede polietilen örtü (beyaz, şeffaf, ince) ile kaplanmalıdır.

4.Uygulama süresine kesinlikle uyulmalıdır (4 haftadan fazla)

 

3.8. Su Altında Bırakma

Yabancı otları gelişmelerinin başlangıcında su altında bırakarak atmosferle ilişkilerini kesme esasına dayanır.

Çeltik tarlalarında zorunlu olarak bu işlemin uygulanmasıyla birçok yabancı ot türü sorun olmaktan çıkmıştır.

Kumlu topraklarda, killi topraklara nazaran daha başarılı sonuçlar alınmıştır. Kaliforniya’da tarlalar 60 gün su altında bırakılarak gökbaş (Centaurea repens) sorunu giderilmiştir.

 

3.9. Yakma

Sıraya ekilen kültür bitkilerinde sıra aralarında, demir ve karayollarının kenarlarında, boş arazilerde, sulama kanallarında bulunan yabancı otlara karşı uygulanır.

Yakma aynı zamanda, bitkiler üzerindeki hastalık ve zararlıları etkisiz hale getirmekte ve göze çirkin görünen yabancı ot yığınlarını ortadan kaldırmaktadır.

Yakma, sera ve bahçe topraklarındaki yabancı ot tohumlarını öldürmek amacıyla da uygulanmaktadır.

Yabancı otlar tohum bağlamadan yapılmalıdır.

 

4. BİYOLOJİK SAVAŞ

Yabancı otlara karşı doğal düşmanlar (parazit bitkiler, bakteriler, virüsler, funguslar, böcekler, kuşlar, balıklar) kullanılarak yapılan mücadeledir.

 

YABANCI OTLARIN YARARLARI

 

1.İnsan ve Hayvan Sağlığı İçin Kullanılır

*Eryngium campestre (boğa dikeni) : İdrar yolu rahatsızlıkları

*Melissa officinalis (oğul otu) : Sinirlilik , uykusuzluk , kalp

*Sambucus nigra (mürver otu) : Gece terlemelerinde

*Crataegus monogyna (adi akdiken) : Kalp rahatsızlığı

Thymus vulgaris (kekik) : Dudak uçuklamalarında

Melissa officinalis + Matricaria chamomilla : Üşütme ve uykusuzlukta

Matricaria chamomilla  (%50) + Tribulus terrestris (%50): Böbrek taşına karşı

2.Çay Olarak Yararlanılır
*Thea sinensis (çay)

3.Baharat Olarak Kullanılır
*Melissa officinalis (oğul otu)
*Sinapis arvensis (yabani hardal)
*Hyssopus officinalis (çördük otu)
*Achiella millefolium (tıbbi civan perçemi)
*Allium ursinum (sarımsak)
*Origanum vulgare (kekik otu)
*Thymus vulgaris (kekik)
*Mentha arvensis (yabani nane)

4.Sepet, Hasır, Süpürge v.b. yapımında kullanılır

*Scirpus lacustris (bataklık sazı) : hasır , eğer , semer
*Phragmites communis (kamış) : sepet , çatı örme
*Sisymbrium officinale (bülbül otu) : süpürge
*Berberis crataegine (adi hanım tuzluğu) : süpürge

5.Tekstil sanayisinde boya bitkisi olarak kullanılır:

*Salvia spp.      Luteolin        Sarı , kahverengi , yeşil - gri

*İris schactii       Antocyanidin nüvesi      Sarı

*Berberis vulgaris          Berberin         Sarı

*Thymus katschyonus         Timol         Sarı , kahverengi , yeşil – gri

*Hypericum scabrum        Hypericin         Kızıl kahverengi , yeşil

*Euphorbia sp.          Quercetin         Açık sarı , bal rengi , haki

6. İnsan yiyeceği olarak kullanılır:

*Polygonum aviculare (çoban değneği)
*Amaranthus spp. (horoz ibiği)
*Chenopodium album (Sirken)
*Portulaca oleracea (semiz otu)
*Urtica urens (ısırgan otu)
*Malva spp. (ebegümeci)

7. Hayvan yemi olarak kullanılır:

*Astragalus spp. (geven) : Sökülerek ateş üzerinde tutulur.Böylece dikenleri yakıldıktan sonra ezilerek kışın hayvanların beslenmesinde kullanılır.

8.Arıların bal yapması için çiçek olarak kullanılır
9.Sap ve saman elde etmede yararlanılır
10.Yakacak olarak kullanılır:
*Alhagi camelorum (deve dikeni)
*Salsola kali (soda otu)
*Verbascum spp. (sığır kuyruğu)

11.Yeşil gübre olarak yararlanılır
12.Toprak yorgunluğunu önler
13.Yaban hayatı için yiyecek ve barınak oluştururlar.
14.Su ve rüzgar erozyonunu önler
15.Doğal dengeyi korurlar

 

YABANCI  OTLARIN ZARARLARI

 

A.İNDİREKT ZARARLARI

1. Zehirli Bitkiler:

Lolium temulentum (Delice)

         Agrostemma githago (Karamuk)

         Claviceps purpurea (Çavdar mahmuzu)’nın ergotları

         Conium maculatum (Lekeli baldıran)

         Hypericum perforatum (Binbir delik otu)

         Datura stramonium (Şeytan elması)

2.Besin Maddelerine Kötü Özellik Verirler:

Allium sp. (Yabani soğan)

Equisetum arvense (At kuyruğu)

Melampyrum arvense (Karamuk)     Una acılık verir.

Cephalaria syriaca      Una renk verir.

Malva rotunolifolia (Ebegümeci)       Kümes hayvanlarının yumurtalarında pembelik görülür.

 

3. Fungal ve Bakteriyel Hastalıklara
Konukçuluk Ederler

*Sinapis arvensis ,S.alba      Plasmodiophora brassicae

*Berberis vulgaris       Puccinia graminis

*Agropyron repens       Ophiobalus spp. , Helminthosparium spp.

*Senecio spp. , Sonchus spp.       Bremia lactucea

4.Virüs Hastalıklarına Konukçuluk Ederler

Cuscuta campestris      Hıyar mozayık virüsü , Tütün mozayık virüsü

Stellaria media                 

Capsella bursa-pastoris

Digitaria sanguinalis      Şeker kamışı mozayık virüsü (Küba’da)

5. Nematodlara Konukçuluk Ederler

Sonchus arvensis       Patates nematodu

Stellaria media , Galium aparina       Soğan sak nematodu

Solanum rostratum       Heterodera rostochiensis

Digitaria sanguinalis

Cynodon dactylon

6.Böcekleri Barındırırlar

*Convolvulus arvensis     Patates hortumlu böceği

*Rumex spp.     Narenciye thripsleri

*Amaranthus retroflexus

*Taraxacum officinale

*Astragalus sp. (Geven)     Eurygaster integriceps (Süne)

 

B.Direkt Zararları (Verim üzerine etkilidir)

 

1.Rekabet:Yabani yulaf % 34.8, yabani hardal % 40 oranında

a.Işığına

b.Mineral madde:2 kat N , 2 kat P , 4 kat K kaldırırlar.

c.Su: 1 kg kuru madde oluşumu için;

Yabancı otlar:5,37 – 6,57 lt

Kültür bitkileri:2,42 – 3,20 lt su kullanmaktadır.

 

Pamuk bitkisinden önce ekilecek olan turpun yarısı toprağa karıştırılıp, yarısı hasat edilirse; turpun allelopatik etkisinden dolayı pamuk tarımının yapılmasını kısıtlayan ve mücadelesi zor olan  kanyaş, galiç adlı ana zararlı yabancı otun çıkışı engellenir. Özellikle çapa bitkileri ekim nöbetinde tercih edilmelidir.

 

 

eytin bahçelerinde yabancı otların yönetimi için gerekli olan bilgiler aşağıdaki linkte paylaştık. zeytin bahçelerinde yabancı otlar ders notu şeklindedir. pdf formatında olan zeytin bahçelerinde yabancı ot ders notunu telefonunuza indirilebilir veya bilgisayar üzerinden okuyabilirsiniz. yabancı otların yönetimi son yıllarda sürdürülebilir tarımda ve karbon ayak izinde önemli yer tutmaktadır. aşağıdaki linkten direk zeytin bahçelerinde yabancı otlar ders notuna erişim sağlayabilirsiniz.

 

ders notları yenilenmektedir.

web sitesi formatına dönüştürüldüğü için zaman almaktadır.

kivrak@gmail.com üzerinden e posta atarak isteyebilirsiniz.

 

 

 

 

Ders notları Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Hasan Demirkan ve Dr. Mücahit Kıvrak tarafından hazırlanmıştır.