Dünyada toplam 19 milyon hektar alanda patates ekimi yapılmaktadır.

Toplam dünya üretimi 308 milyon ton, ortalama dekara verim ise 1.600 Kg dır.

Patates üretiminde Dünyada önde gelen ülkeler sırasıyla Çin, Rusya, Hindistan, Polonya, ABD ve Almanya olurken, hektara verimin en yüksek olduğu ülkeler sırasıyla ABD, Almanya, Türkiye, Hindistan, Polonya, Çin ve Rusya’dır.

Türkiye’de son yıllarda kaliteli tohumluk kullanımı ve üretim tekniklerinin iyileştirilmesi sonucunda artan verime bağlı olarak patates üretimi de gelişme göstermiştir.

Halen ortalama 150 bin hektar alanda patates tarımı yapılmakta olup, yıllık üretim miktarı 5 milyon ton civarındadır.

Bir dekardan elde edilen ürün miktarı ortalama 3.200 Kg dır

Türkiye’de başlıca patates üretim bölgeleri Orta Anadolu, Karadeniz, Ege ve Kuzey Doğu Anadolu bölgeleridir.

En fazla üretim yapılan iller ise sırasıyla Niğde, Afyon, Konya, İzmir, Nevşehir, Bolu, Trabzon, Erzurum ve Ordu’dur.

Bu illerin ekim alanı bakımından toplamı Türkiye’nin toplam patates ekim alanının %59,5’ini oluştururken, bu illerin toplam üretimi ise Türkiye’nin toplam patates üretiminin %68,8’ini oluşturur.

SICAKLIK:

 

Patates ılıman ve serin iklim bitkisidir.

Patates yetişme mevsimi boyunca ortalama 15-20 ^oC  sıcaklık ister.

Özellikle bitki gelişmesinin ilk devrelerinde -2 ^oC'lik sıcaklık kısa bir sürede bitkiyi dondurabilir. En çok ilkbahar donlarından korkulur.

Keza 21 ^oC 'nin üstündeki sıcaklıklar da verimi olumsuz etkileyebilir.

Gece sıcaklıkları da kritik olup optimum düzeyi 10-14 ^oC'dir. Dikilmesi için toprakta + 8 ^oC 'lik sıcaklık ister,toprak sıcaklığı + 8 ^oC'nin altında ise dikimi geciktirmek yararlı olur.

Toprak sıcaklığının 20 ^oC 'nin üzerinde olması da yumru gelişimini olumsuz etkilenir, 29 ^oC üzerinde ise tamamen zayıflar.

YAĞIŞ VE NEM:

Patates bitkisi kuraklığa pek çok bitkiden daha az dayanıklıdır.

Bitkinin aldığı suyun çok azı doğrudan özümlemede kullanılırken çoğu özellikle sıcak devrelerde evapotranspirasyon yoluyla bitkiyi serinletmede ve organik bileşiklerle mineral maddelerin bitki içinde taşınmasında kullanılır.

Yetişme mevsimine dağılmış 300-450 mm'lik yağış veya buna eşdeğer sulama gereklidir.

Patates bitkisi hava rutubetini de sever, hava neminin yaklaşık %70 veya daha fazla olduğu bölgelerde iyi gelişir, verimli olur.

Patates, kuru ve devamlı esen rüzgarlardan hoşlanmaz. Kuru ve devamlı esen rüzgarlar nem kaybına yol açtığından böyle durumlarda sulamaya önem verilmelidir.

GÜN UZUNLUĞU:

Patatesin yumru bağlamaya başlaması veya bunun karşıtı olarak yumru bağlamanın gecikip yeşil aksamın teşviki üzerine, gün uzunluğunun etkisi büyüktür.

Patates için, günde 12 saat veya üzeri uzun gün, 10 saat veya aşağısı kısa gün ve bunun arası nötr gün olarak kabul edilir.

Kısa gün ve nisbi olarak düşük sıcaklık koşulları yumru bağlamayı teşvik eder. Bu etki geç olumlu çeşitlerde daha fazla olduğundan, böyle çeşitler bu gibi koşullarda daha erkenci gibi davranırlar.

TOPRAK İSTEĞİ

Patates bitkisinin kök sistemi zayıf olduğundan, derin profilli, havadar, yumuşak, kabarmış, iyi ısınabilen ve süzek topraklarda bol verimli olur, düzgün ve kaliteli yumrulu ürün verir.

Ağır yapılı topraklar kök gelişmesini engeller, yumruları çürütür.

Patates toprak reaksiyonunun nötr ve hafif asit ( pH = 5.5 -6.0 ) olduğu koşullarda daha iyi gelişir.

pH = 4.8 in altında ise bitkilerde kalsiyum yetersizliği belirtileri görülür.

Taban suyu yüksek ve çorak (tuzlu) topraklarda patates tarımı yapılamaz.

EKİM NÖBETİ

Patates, bir çapa bitkisi olduğu için ekim nöbeti içerisinde önemli bir yeri vardır. Özellikle, hafif yapılı topraklarda ekim nöbetine sokulabilecek en iyi bitkilerden birisidir.

Patates bitkisi kendisinden sonra ekilecek bitkiye temiz ve havalanmış bir toprak bırakmaktadır.

Aynı tarlaya her yıl üst üste patates dikilmesi önerilmez. Çünkü, birçok patates hastalığı toprakta uzun süre canlılığını koruyabilmektedir.

TARLA HAZIRLIĞI

Toprağın yapısına ve patatesten önce yetiştirilen bitkiye göre değişir. Süratli bir çıkış, kuvvetli kök gelişimi, yumruların gelişmesi için iyi bir toprak hazırlığı gerekir.

Ağır (killi) topraklarda, sonbaharda 20-25 cm. derinlikte sürüm yapılır. İlkbaharda diskaro ve tırmık geçirilir.

Hafif (kumlu) topraklarda ilkbaharda toprağı fazla gevşetmeyecek şekilde daha yüzlek sürüm yapılır. Sadece tırmık çekmekle tohum yatağı hazırlanır.

TOHUMLUK KALİTESİ ve SEÇİMİ

Patateste tohumluk  olarak kullandığımız kısım yumrulardır.

Tohumluk yumrular, 6 cm çapında ve ortalama 50 gram ağırlığında olmalıdır.

Tohumluğun çeşidi, üretim amacına göre seçilmelidir.

Sertifikalı tohumluk kullanılmalıdır.

Tohumluk yumruların, dikim esnasında gözleri uyanmış olmalı ve üzerinde yaklaşık 1 cm boyunda yeşil filizleri bulunmalıdır.

DİKİM

Patates, ilkbaharda toprak ısısı 8-10 ^oC yi bulduğu ve geç donların sona erdiği zaman dikilir.

Bölgemizde dikim zamanı Şubat-Mart aylarıdır.

Dikimde sıra arası 70-75 cm, sıra üzeri 20 –40 cm dir.

Dikim derinliği; yüzlek dikimde 2cm, derin dikimde 5 cm dir.

Yüzlek dikimlerin üzerine en az 15 cm, derin dikilenlerin üzerine ise 10 cm toprak konularak sırt yapılmalıdır.

BAKIM İŞLERİ

Patates, fazla bakım isteyen bir bitkidir. Çıkıştan önce düzeltilmiş (dişleri yatırılmış) tırmık çekmek faydalıdır. Hem toprak kaymak tabakası bağladıysa kırılmış, hem de yeni çıkmaya başlayan yabancı otlar öldürülmüş olur.

Patates, 3-4 yapraklı olunca yüzlek ve dikkatli bir şekilde ilk çapa yapılır. Bu çapa ile toprak kabartılır, yabancı otlar öldürülür ve nemin korunması sağlanır. Bundan sonra 20’şer gün arayla (gerekirse 3-4 defa) her çapa ile birlikte boğaz doldurma işlemi yapılır.

GÜBRELEME

Patates çiftlik gübresinden çok hoşlanır. Dekara 1.5-2 ton, eğer toprak çok fakir ise 2.5-3 ton çiftlik gübresi verilirse verim çok artar. Bu miktarlardan fazlası nişasta miktarı ve lezzeti olumsuz etkiler.

Üreticilerin topraklarını tahlil ettirmeleri, bunun neticesine göre gübre kullanmaları en iyi yoldur. Eğer toprak tahlili yapılmamışsa saf madde olarak dekara sulu şartlarda  14-16 kg azot, 8-10 kg fosfor, 8-10 kg potasyum  verilebilir.

Fosforlu ve potasyumlu gübrenin tamamı ile azotlu gübrenin yarısı Amonyum Sülfat veya Üre olarak dikim için açılan çizilere el ile yeknesak olarak uygulanmalı ve gübrelerin karışımı sağlandıktan sonra dikim yapılıp, sıralar toprakla kapatılmalıdır. Ekim kombine patates mibzeri ile yapılacaksa fosforlu ve potasyumlu gübrelerin tamamı ile azotlu gübrenin yarısı tohumla beraber banda verilmelidir. Azotlu gübrenin ikinci yarısı boğaz doldurma ve ilk sulamadan önce verilmelidir.

SULAMA

Patates bitkilerinde su ihtiyacı alt yapraklardaki solma ve sararmayla kendini belli eder. Topraktaki nem dikkate alınarak ilk sulama, yumrular fındık büyüklüğüne geldiğinde yapılmalıdır. Hafif topraklarda 15-18, ağır topraklarda 22-25 gün arayla yetiştirme süresince 2-4 sulama yapılır. Hasat ile son sulama arasında 1 haftalık bir zaman bırakılır.

En yaygın sulama yöntemi, karık ile sulamadır. İki karık arası mesafe kumlu topraklarda 60-65cm, ağır topraklarda 70-80 cm dir.

Patatesin en fazla suya ihtiyaç duyduğu devre, çiçeklenmeden 20 gün önce başlayan ve yumru yapmaya başladığı zamana kadar geçen devredir.

Sulama yeterli ve düzenli yapılmadığı taktirde, başta verim kaybı olmak üzere, memeli ve çatlak yumrular, yumru içinde kararmalar ve boşluklar ortaya çıkar.

HASAT

Patatesin hasadında çok dikkatli olmak gerekir. Yumrular kesilip zedelenmemeli, toprakta yumru bırakılmamalıdır.

Söküm sırasında toprak yaş olmamalı, tavında bulunmalıdır.

YAPILMIŞ ÇALIŞMALARDAN ÖRNEKLER

1988 ve 1989 yıllarında Erzurum’da yapılan flora çalışmasında; 28 familyaya ait 114 farklı yabancı ot türüne rastlanmıştır.

En yoğun türler ise;

Sirken (Chenopodium album),

Horoz ibiği (Amaranthus retroflexus),

Tarla sarmaşığı (Convolvulus arvensis),

Yeşil kirpi darı (Setaria viridis),

Yabani hardal (Sinapis arvensis) ve

Köygöçüren (Cirsium arvense) bulunmuştur.

´  1998 ve 1999 yıllarında Ödemiş’te yapılan flora çalışmasında; 41 farklı yabancı ot türüne rastlanmıştır.

 

´  En yoğun türler ise;

´  Sirken (Chenopodium album),

´  Darıcan (Echinochloa crus-galli),

´  Horoz ibiği (Amaranthus retroflexus),

´  Tarla sarmaşığı (Polygonum persicaria)

 

´  Semiz otu (Portulaca oleracea),

´  Sirken (Chenopodium album),

´  Horoz ibiği (Amaranthus retroflexus),

´  Papatya (Matricaria chamomilla)

 

´  Semiz otu (Portulaca oleracea)

´  Sirken (Chenopodium album),

´  Topalak (Cyperus rotundus),

´  Papatya (Matricaria chamomilla)

 

 

 

Tokat’ta 2001 yılında yapılan çalışmada; Patateste farklı dönemlerde yabancı otların yok edilmesinin verime ve verim unsurlarına olan etkileri ile kritik periyodun belirlenmiştir.

Yabancı otlarla mücadelede kritik periyot çıkıştan sonraki 10-40. günler arasında olduğu saptanmıştır.

Denemeler 2005 ve 2006 yıllarında Bozdağ’da 5 karakterli (Kontrol, glyphosate’ın 2 dozu ve imazapic’in 2 dozu) olarak yürütülmüştür.

2005 yılı verilerine göre, glyphosate uygulamalarında kontroldeki dal sayısına kıyasla %67-89 etki görülürken, bu oran imazapic uygulamalarında %98’e çıkmıştır.

2006 yılı sonuçlarına göre glyphosate % 73-93 ve imazapic ise % 53-83 oranlarında canavar otuna etkili olmuştur.

            Erzurum’da yapılan bir çalışmada; 25-70. günler arası patateste yabancı ot mücadelede için kritik periyot olarak bulunmuştur.

Adana’da 2008 yılında yapılan bir çalışmada;

A.retroflexus’un 2-5 gerçek yaprak dönemindeki mücadelesinde 24.1 g e.m./da, 6-9 gerçek yaprak döneminde ise 29.3 g e.m./da metribuzin’in % 90 kontrol sağlayacağı belirlenmiştir.

Diğer yabancı ot türü S.arvensis’de ise, 2-5 gerçek yaprak döneminde 18.4 g e.m./da, 6-9 gerçek yaprak döneminde ise 25.6 g e.m./da metribuzin’in % 90 oranında kontrol sağlayacağı belirlenmiştir.

Tek Yıllık Geniş Yapraklılar

Polygonum spp. (Çoban değnekleri)

Portulaca oleracea (Semiz otu)

Ranunculus spp. (Düğün çiçekleri)

Raphanus raphanistrum (Yabani turp)

Sinapis arvensis (Yabani hardal)

Solanum nigrum (Köpek üzümü)

Tribulus terrestris (Demir dikeni)

Xanthium strumarium (Domuz pıtrağı)

Çok Yıllık Dar Yapraklılar

Cynodon dactylon  (L.) Pers  (Köpek dişi ayrığı)

Cyperus rotundus L. (Topalak)

Sorghum halepense (L.) Pers  (Kanyaş)

Parazit yabancı ot

Orobanche ramosa (canavar otu)

(= Phelipanche ramosa)

 

ZARAR ŞEKLİ

VE

EKONOMİK ÖNEMİ

Patates, yabancı ot rekabetine karşı çok duyarlıdır.

Ekimden itibaren özellikle ilk 45 günlük dönem yabancı ot rekabetinin en fazla olduğu dönemdir.

Yabancı ot rekabeti nedeniyle bu dönemde meydana gelen ürün kaybı % 20-30 civarındadır.

Patates tarlalarında yabancı otlar çapalama ve hasadı güçleştirmek suretiyle de fazla iş gücü kullanımına sebep olurlar.

 

 

 

Kültürel Önlemler

Kimyasal Mücadele

(HARMAN – 2019)

 

ÇIKIŞ ÖNCESİ UYGULAMA

Flufenacet + Metribuzin (Grup K 3 + C 1)

Linuron (Grup C 2)

Flurochloridone (Grup F1)

Pendimethalin (Grup K 1)

Prosulfocarb (Grup N 8 )

Prosulfocarb + Metribuzin (Grup N 8 / C 1)

 

ÇIKIŞ SONRASI UYGULAMA

Fluazifop-P-buthyl (Grup A)

Propaquizafob (Grup A)

Dr. Öğr. Üyesi Hasan DEMİRKAN ders notları yenilenmektedir. web sitesi formatına dönüştürüldüğü için zaman almaktadır. kivrak@gmail.com üzerinden e posta atarak isteyebilirsiniz.