Kuraklık Zararı ve Zeytin Bahçelerindeki Etkisi

Kuraklık Zararı ve Zeytin Bahçelerindeki Etkisi Dr. Mücahit KIVRAK   Kuraklık, bir bölgede nem miktarının geçici dengesizliğinden kaynaklanan su kıtlığı olarak tanımlanır. Normalde doğal bir iklim olayıdır. Dünya uzun yıllar içerisinde dünya bir ısınıp bir soğumuştur. Süreç normalde çok yavaştır. Herhangi bir zamanda her hangi bir yerde görülebilir. Kuraklık genellikle yavaş gelişir ve uzun dönemi kapsar. İnsan eliyle bu hızlandırılır. Ağaçların kesilmesi, meraların tahribatı, su yataklarının bozulması ve yanlış & çarpık kentleşme ile kuraklık hızlandırılmaktadır. Ayrıca havaya salınan karbondioksit gazları da iklim değişikliğini hızlandırmaktadır. Özellikle topraktan çıkarılan petrol ve kömürün aşırı tüketilmesi havadaki karbon dengesini bozarak dünyanın ısınmasına neden olmaktadır. Kuraklık yaşanan bölgedeki yüksek sıcaklıkların nem dengesini etkilemesi veya bozması olarak görülebilmektedir. Bu tip bir hava durumu 2025 yazında yaşanmıştır. Hava sıcaklıkların özellikle temmuz ayında 2 derece daha yüksek olması nem dengesini bozulmuştur. Ekim ayı içerisinde yağan yağmurlar yeterli olmasına rağmen, toprak susuz kaldığından yağan yağmurlar barajlarda veya derelerde olumlu etki yapmamıştır. Geçmiş yıllarda yağan yağmur, baraja ve su kaynaklarına olumlu etki yaparken; 2025 yılında bu gerçekleşmemiştir. Yağış azlığı, sıcaklık artışı ve nem dengesindeki değişim olarak görülebilir. Bölgeden bölgeye değişiklik gösteren hava basıncı, yükseklik, enlem ve coğrafi yapı kuraklık şiddetini arttırmaktadır. İnsan eliyle yapılan doğal yaşamın tahrip edilmesi de kuraklığa sebep olmaktadır. Antropojenik (insan eylemi veya eylemsizliğinden kaynaklı tehlike) olarak etkilemektedir. Bu nedenle yer altı sularının kirletilmesi, kaynakların kurutulması, çarpık yapılaşma ve atık suların geri dönüşümünün gerçekleştirilememesi nedeni ile kuraklık daha çok artmaktadır. Sanayi atıklarının çevreye atılması nedeni ile çöplerin kirletici etkisi havayı, toprağı ve suyu kirletmektedir. Azalan sularla birlikte kirleticilerin etkisi ile daha fazla alan kirlenmektedir. Yağmur toplayan bitki örtüsünün tahribi ile de suyun karada geçireceği zaman azalmakta, denize daha hızlı gitmektedir. Baca, sanayi ve egzoz gazları ile insanın doğaya verdiği zarar ile de kuraklık çok daha hızlanmaktadır. Özellikle kıyı şeridinde bulunan büyükşehirler ile Marmara Denizi’ne kıyısı olan şehirlerin atıkları çok ciddi şekilde kirletmektedir. İlk defa 2007 yılında bu tahribat “Musilaj” kavramı ile görüldü. 2021 yılının ilkbaharında ise yoğun dikkat çekerek Marmara Denizinden sonra Ege Denizinde Küçükkuyu (Çanakkale) açıklarına kadar gelmiştir. Uzun süren kuraklıktan sonra, üç ay yağması üzerine “kuraklık geçti, bitti” diye düşünmemek gerekir. Bu nedenle tedbiri elden hiçbir zaman bırakmamak gerekir. Yeni su kaynaklarına erişim daha zor olduğu için mutlaka tasarruf etmek gerekmektedir. Tarımsal sulamalara daha fazla kaynak ayrılarak basınçlı sulama sistemlerinin damlamaya dönüştürülmesi gerekmektedir. Kanalların ve kanaletlerin üzerine kapalı sistem yapılarak buharlaşmanın önüne geçilmelidir. Bu güzel fikrin maliyeti çok yüksektir. Bu kadar ciddi bir maliyeti devlet millet el ele veya şirketlerle birlikte yapmalıdır. Buharlaşmanın önüne geçmek için de enerji ihtiyacını karşılamak üzere güneş panelleri de döşenebilir (çizelge 1). Devletin buna ayıracak bütçesi yok ise yap işlet devret modeli ile her panel bir kişiye kiralanabilir, böylece vatandaşa veya firmalara gelir sağlarken kanalların üzeri kapatılarak buharlaşmanın önüne geçilmesi de planlanabilir. “Rabbim bizden rahmetini esirgemedi bak ne güzel yağmur yağdı.” denilerek “kuraklık bitti” diye düşünmemek gerekir. Hep birlikte el birliği ile kuraklığa engel olmak ve bunu atlatmak durumundayız. Kuraklık azalmadı. Yağmur geçici olarak yağdı. Suyun yıl içindeki dağılımı yeniden eskisi gibi olmaz ise, kuraklık bitmez. “Baraj doldu, suyumuz var” denilemez.   Çizelge 1: Harran Ovası ana kanal üzere güneş paneli       Çizelge 2: Dünya Çöller Haritası       Çizelge 2’den de görüleceği üzere Türkiye çöllerin üzerinde ve ortasında bir ülke olarak görülmektedir. Konum olarak tehlikeli bir noktadadır. Türkiye’nin etrafında bulunan çöller genişlemektedir. Etki alanlarını genişlemektedir. Bu genişleme ilerleyen yıllarda ülkemizi çok daha kötü şekilde etkileyecektir. Sıcak alanların artması nem ile birleşmesi durumunda kentleri yaşanmaz hale getirecektir. Dünyada çöller ve kurak alanlar haritası çizelge 2’de görülmektedir. Bu haritaya bakıldığında Türkiye çok ciddi etki altındadır. Kurak alanlar ve bir sonraki kurak alanlar haritada renklendirilmiştir. Gelecek yıllarda nemin ve yağışın azalması ile çöllerin yayılması dünya haritasında kentlerin yer değiştirme riskine neden olacaktır.   Çizelge 3: Dünyada kurak alanlar     Kuraklığın ekonomik, çevresel ve sosyal etkilerine bakmak gerekmektedir. Ekonomi kuraklık ile bozulacaktır. İnsanlar daha fazla çalışacak iş yeri bulamayacaklardır. Tarımsal faaliyetler azalacaktır. Gıdaya erişim sorunu artacaktır. Önce gıda güvencesi sorunu ortaya çıkacaktır. Domatesi veya zeytini 10 yıl sonra bulabilecek miyiz bu sorgulanmalıdır. Ülkeler arasındaki tarımsal ticaret ve su sorunu ortaya çıkacaktır. Bunu geçmişte Covid – 19 sürecinde maskelerde yaşamıştık. Ülkeler birbirlerinin maskelerini almaya çalışmışlardır. Bu sorun nedeni ile gıda güvenliği önemsenmeyecektir. “Yeter ki yiyeceğimiz olsun nasıl olursa olsun” denilecektir. Bu da insanlarda başka hastalıkların oluşmasına neden olacaktır. Kuraklık, meteorolojik kuraklık, tarımsal kuraklık ve hidrolojik kuraklık olarak ayrılmaktadır. Bunlar sırasıyla şiddetlenir ve en son hidrolojik kuraklık ile tüm toprakların susuz kalmasına neden olur. 2025 yılında İzmir, Aydın ve Muğla illerinde yaşanılan kuraklık şekli hidrolojik kuraklıktır. Buradan geri dönüş biraz zor olacaktır.   Kuraklığın ekonomik etkileri; Ürün kalitesinde düşüş yaşanmaktadır. Kuraklık arttıkça daha fazla kalite düşecektir. Böcek istilası daha fazla görülecektir. Böceklerde susuz ve kurak ortama alışacaklar adaptasyon göstereceklerdir. Bazılarını baskı altında tutan böcekler sıcaklık nedeni ile azalacak ve istilacı böcekler daha fazla tarımsal alanlara musallat olacaklardır. Bitki hastalıkları daha çok görülecektir. Bir veya birkaç ilaçlama ile geçen hastalıklar geçmeyecek ve bitkileri çok çabuk etkileyeceklerdir. Çiftlik hayvanlarında kayıplar ile et ve süt üretiminde azalışları görülecektir. Otlakların kapatılması veya verimliliğinin azalması nedeni ile et ve et ürünlerine erişim sorunlu hale gelecektir. Hayvanların su temininin pahalı veya yok olması nedeni ile beslenemeyen hayvanlar yok olacaktır. Doğal yaşam içerisinde canlıların yok olması biyoçeşitliliğe çok zarar verecektir. Dünyada en az canlı yaşamının olduğu yerler çöllerdir. Orman yangınları daha çok çıkacak ve sönmeyecektir. Kendi kendine söndüğü zamana kadar beklenecektir. Ağaç hastalıkları artacak ve yaprakları dökülecektir. Ayrıca daha hızlı kuruyacaktır. Orman verimliliğinde azalma, kereste üretiminde kayıplar nedeni ile orman endüstrisi meslek dalı azalacaktır. Suyun azalması ile tatlı su balıkçılığında kayıplar, çeşitliliğinde azalış olacaktır. Ulusal büyümede kayıp, ekonomik gelişmede gecikme olacaktır. Yiyecek üretiminde düşüş ve stokların azalması nedeni ile gıda güvenliği sorunları ortaya çıkacaktır. Finansal kaynak bulma zorlukları kişilerin ve devletlerin sorunu olarak ortaya çıkacaktır. Nehir ve kanalların denizciliğe katkısının azaltılması nedeni ile deniz biyoçeşitliliği sorunu ortaya çıkacaktır. Suyun taşınmasındaki pahalılık meydana gelecek dar gelirli aileler bundan etkilenecektir. Çiftçi gelirlerinde kayıplar meydana gelecek ve üreticiler bu işten çıkacaklardır. Enerji kaynaklarının azalması nedeni ile klima ve diğer ev aletleri kullanılmayacaktır. Tarımsal sanayide kayıplar buna bağlı işsizlik ile vergisel kayıplar oluşacaktır.   Kuraklığın çevresel etkileri; Toprakta su ve rüzgâr erozyonunda artış olacaktır. Toprak azalırsa bitki yetiştiremeyeceğiz. Bitkilerimiz azalacaktır. Bu da gıda arzında azalışlara neden olacaktır. Bitki alanlarında zarar olacaktır. Balık alanlarına zarar olacaktır. Suyun kalitesine etki edecek ve su kalitesi bozulacaktır. Türkiye’de Edremit ilçesi Altınoluk mahallesinde çok güzel akan belki bin yıllık su kalitesi bozularak daha mineralli su çeşmelerden akmaya başlamıştır. Bin pınarlı İda Dağının eteklerinde suyun kalitesi bozulmuştur. Hayvan kalitesine etki olacaktır. Hayvan doğal yaşam alanlarına etki olacak ve yaşam alanları daralacaktır.  Doğal yaşamda karşımıza çıkan domuz sürüleri artık mahalle parklarına kadar inmekte ve gazetelere yansımaktadır.   Kuraklığın sosyal etkileri Yiyecek kıtlığı nedeni ile iç karışıklıklar olabilir. Yoksullukta artış olur ve insanlar bundan çok etkilenir. Göçlerde artış olur. Sosyal huzursuzluk meydana gelir.   Yaşamın vazgeçilmez unsurlarından biri olan su  kaynakları da küresel ısınmadan olumsuz etkilenmektedir. Su, Türkiye’nin de içinde bulunduğu kuşakta yaşamı sınırlayan ve gelecekte, uğruna savaşların yaşanabileceği stratejik bir meta haline gelmektedir. Küresel yıllık yağış ortalaması 1000 mm/m² iken, bu oran  yurdumuzda 643 mm/m² olarak yağmaktadır. Bununla birlikte bu yağışın alansal dağılımı da homojen değildir. Gerek sıcaklık artışı sonucu terlemenin ve buharlaşmanın (evapotranspirasyonun) artması, gerekse yağışlardaki azalma ve yağış rejimindeki değişiklikler iç ve güney kesimlerde kuraklık riskini artırmaktadır. Kuraklığın doğal ekosistemler üzerindeki olumsuz etkilerinin sosyal ve ekonomik yansımaları olması kaçınılmazdır. Ulusal büyümede yavaşlama, finansal kaynak bulmada zorluk, kredi riskinin artması, yeni ve ek su kaynaklarının pahalılaşması, üretimdeki düşüşe bağlı işsizliğin artması ve vergi gelirinde kayıplar otaya çıkacaktır. Bu durum sonucunda kıtlık, yoksulluk, yaşam kalitesinin düşmesi, iç göç ve sosyal huzursuzluk meydana gelmesi olasıdır. Kuraklık zeytin ağacı ve zeytin taneleri üzerinde olumsuz etki etmektedir. Az yağışın etkisi nedeniyle zeytin yetiştiriciliğinde daneler küçük kalır, tam gelişemezler. Sonradan yağmur yağsa da kuraklık tada geçebilir. İstenilen aroma ve tat zeytinyağında bulunamaz. Sofralık olarak değerlendirilmesi mümkün olmayan zeytinler elde edilir. Odun tadı duyusal olarak zeytinyağının içerisinde hapsolur. Yapraklar ise bir müddet sonra dökülmeye başlar. Hasat esnasında taneler zor dökülür. Hasat maliyeti artar. Bu şekilde yapılan hasatta işçinin zeytin meyvesi toplama süresi uzar. Ayrıca sıcaklık nedeni ile erken kararmalar meydana gelir.   Çizelge 4: Kuraklık etkisi altındaki zeytin ağacı     Kuraklık etkisi uzaydan uydular aracılığıyla görülmektedir. Çizelge 5 ve 6’da toprak nemi ile yağış miktarı gösterilmiştir. Mart ayı, Türkiye için yağmurun yağdığı bir aydır. Buna rağmen kuraklık haritası nemin aleyhinedir.   Çizelge 5: Türkiye kök bölgesi toprak nemi       Çizelge 6: Ocak 21 – Mart 21 arası kuraklık haritası       Kuraklık tanelerin pörsümesi ile kendisini özellikle eylül ayında göstermektedir. Geceleri çiy yağışının olmaması taneleri susuz bırakmaktadır. Süreç yağışsız ve çiysiz geçerse taneler iyice küçülmektedir. Sulama yapılması bu durumu değiştirmemektedir. Zeytin ağaçlarının çekirdek sertleşmeye başladığı zaman suya ihtiyacı bulunmaktadır. Bu suyu temin edemediği durumlarda veya az geldiği zaman kök ve gövde deposunda su azaldığı zaman önce meyvelerden sonra yapraklardan kendi yaşamsal suyunu temin etmektedir. Bu da pörsümelere neden olmaktadır.   Çizelge 7: Kuraklık etkisi altındaki zeytin tanesi     Kuraklık nedeni ile yapraklarda suyun azalması fotosentezde gereken suyun temin edilememesi durumunda yapraklar dökülmeye başlamaktadır. Öncelikle yaprakların uç kısmında kıvrılmaya başlar sonrasında içe kıvrılan yapraklar özellikle güneş doğma saatinde bu şekilde ise bir müddet sonra bu yapraklar kurur ve dökülmektedir. Ayrıca hasat zamanı toplama esnasında makine ve diğer ekipmanlar bu yaprakları dökmektedir.   Çizelge 8: Kuraklık etkisi altındaki ağaç     Kuraklık nedeni ile pörsüyen ve küçülen zeytinlere zeytin sineği de yavrusunu bırakmamaktadır. Sinek larvasının besleneceği bir ortam bulunmadığından sinek yavrusu bu tip zeytinlerin içerisinde yaşayamamaktadır. Bu tip zeytinlere su veya yağmur suyu etki ederse zeytin şişmeye başlamaktadır. Yağmurdan önce toplanılan zeytinlerin kilosu düşüktür. Örneğin normalde 24 kilogram gelen kasalar yağmurun azlığı ve kuraklık nedeni ile 18 – 20 kilogram gelmektedir. Bu ciddi bir ağırlık kaybıdır. Sorun bu kadar ile de kalmamaktadır. Zeytinyağı miktarı da azalmaktadır. Bu azalma sonra yağan yağmurla birleşirse çok daha büyük randıman sorunu ortaya koymaktadır. Randıman istatistiki olarak hesaplandığından normalin altında gelen tane zeytin ağırlığında normalmiş gibi gelse de aslında yağ miktarı da azalmaktadır. Çekirdek ne kadar küçük tane eti ne kadar büyük olursa zeytinyağı miktarı o kadar artmaktadır. Bu nedenle tane büyüklüğü üretici, sanayici ve yağı tüketen açısından önemlidir. Tane küçüldükçe yağ azalmakta bu da maliyetin artmasına neden olmaktadır.   Çizelge 9: Kuraklık etkisi altındaki yeşil tane     Tane ilerleyen dönemlerde hem sıcaklık kaynaklı hem de olgunlaşma sürecinde olduğu için kararmaya başlayacaktır. Ekim ayı içerisinde de kuraklık devam eder yağan yağmurlar istenilen seviyede olmaz sonrasında sıcaklıklar mevsim normallerinden yukarı da olursa taneler pörsümeye devam edecektir. Bu da çok ciddi verim ve kalite kaybına neden olacaktır.   Çizelge 10: Kuraklık etkisi altındaki siyah tane       Zeytinyağı üretilirken kimyasal analizlere dikkat edilmeden üretilmektedir. Sadece asitliğine bakılarak ticari değer kazanmaktadır. Üreticiler ve fabrikacılar peroksit değerine bakmadan üretime devam etmektedir. 2024 – 2025 kampanya döneminde zeytinliklerde randıman farklı çıkmasına rağmen asitler ve peroksit düşüktü. Kuraklık, fenollerin artmasına sebep olduğu için oksidasyona dayanıklı zeytinyağı üretilmiş olmaktadır. Sonrasında depolanan zeytinyağları uzun süre beklediğinde paslanmaz çelik veya bidonda olmasına rağmen kimyasal değerleri bozunmaya başlamıştır. Geçmiş yıllarda peroksitler yukarda çıkmasına rağmen raf ömürleri daha uzun iken; kuraklığın etkisinin ne olduğu ikinci sene anlaşılmaktadır. Peroksitleri düşük çıkmasına rağmen, diğer kimyasal değerleri yukarı çıkmakta sonrasında peroksit yükselmektedir. Tarım doğaya bağlıdır. Doğadan gelecek felaket üretimi allak bullak edebilmektedir. Depolamanın amacı budur. Ertesi yıl kuraklık olabilir diyerek suyu da gıdayı da stoklamak durumundayız. Ancak kuraklık nedeni ile sofralık zeytinlerde ve zeytinyağında raf ömrü kısalacaktır. Kalite azalmasının yanında stoklama ömrünün azalması zeytin ticaretini çok ciddi etkileyecektir. Rafinasyona verilen zeytinyağı miktarı artacaktır. Sofralık zeytinlerde ise gıda israfı olarak karşımıza çıkacaktır. Bir habere göre Edirne'ye içme suyu sağlayan Kırklareli'ndeki Kayalıkköy Barajı kurudu! Doluluk oranının %3'e kadar düştüğü barajdaki su boruları da su üstüne çıktı – DHA 23 12 2020   Çizelge 11: Kayalıkköy barajı     Çizelge 12: Kayalıkköy Barajı     Kuraklık ve su sorunu sadece Türkiye’de sorun değildir. İtalya’da Elbe ırmağında görülen yazı insanlara çok ciddi bir mesajdır. Elbe’de 1417’deki büyük kuraklığı öngören kayada baş aşağı “Beni görürsen ağla” şeklinde bir yazıt görülmüştür. Ancak kuraklık 16 Ağustos 2022 tarihinde kendisini ciddi şekilde göstermiştir. 2022 yılına gelene kadar burada böyle bir yazıt olduğunu kimse bilmemektedir.   Çizelge 13: Elbe nehri     Çizelge 14: Elbe nehrindeki yazıt     Kuraklığa çare olarak bazı fikirler geliştirilmektedir. Örneğin milyonlarca plastik ördeği suyun üzerine bırakılınca bu ördekler suyun buharlaşmasını azaltacaktır. Bu bir çözümdür. Buharlaşma özellikle yaz aylarında poyrazın sert estiği zamanlarda çok daha hızlı olmaktadır. Buharlaşmanın önüne geçmek suyu barajlarda veya göletlerde tutmak gerekmektedir. Bu tip durumlar çok maliyetlidir. Ancak suyun maliyetinin yanında azdır. Şehirlerde üç gün su kesintisinin iç huzuru bozması muhtemeldir. Barajların üzerine buharlaşma azaltıcı plastikler dökülebilir. Çizelge 15 ve 16’de görüldüğü üzere yüzen ördekler hem sevimli görünmekte hem de buharlaşma azaltıcı olarak görev yapmaktadır. Bu suyu korurken mikro plastiklerin suya geçmesi ihtimalini de güçlendirmektedir. Güneşten ve sıcaklıktan etkilenerek zaman geçtikçe plastik daha fazla zarar verebilmektedir. Bu nedenle suyu korumak için yer altı barajları da yapılmalıdır.   Çizelge 15: Baraja dökülen ördekler     Çizelge 16: Baraja dökülen ördekler     Çizelge 17’de görüldüğü gibi zeytin ağaçlarının gövdelerine toprak örtülmüştür. Bu sayede gövdelere güneş ışınları değmeyecektir. Türkiye’de zeytin bahçelerinde gövdeye kireç sürerek güneşin etkisi azaltılmaya çalışılmaktadır. Gövdenin sıcaklıktan korunması için toprakla örtülmesi Kuzey Afrika ülkelerinde görülmektedir. Kireç sürülmesi daha uygun ve kolay bir seçenek olarak karşımıza çıkmaktadır. Kireç sürülecek ağaçların (çizelge 18) gövdelerinin yaşlanmış olması gerekir. Genç olan ağaçlarda kabuk ince olduğu için erken yaşlanmalar görülmektedir. Bu nedenle kabukları ince genç ağaçlara kireç uygulaması yapılmamalıdır. Ayrıca dallar budama esnasında aşağıda tutulursa güneş vurması engellenebilir.   Çizelge 17: Kuraklıktan korunan zeytin ağaçları     Çizelge 18: Kireç sürülen ağaçlar     Ağaçlara kaolin kili atılarak kuraklıktan zarar görmesi engellenebilir. Fiziksel bir bariyer oluşturulur. Bu bariyer ışık zararını engellediği gibi fotosentezi de yavaşlatarak ağacın su stresine girmesini engellemektedir. Eylül ayında yağışların olmaması, poyraz rüzgârının çok esmesi kaolin kili atılmış ağaçlarda da pörsümelere neden olabilmektedir. Kaolin kili de belli bir yere kadar kuraklığın zararını yavaşlatabilir. Ağaçlara uygulaması kolay bir üründür. Yağışın kesilmesini takiben, iki doz yeterli gelmektedir. Yağmurun kesildiği zaman atılmalıdır. İkinci doz ise ilk atımdan yaklaşık 45 gün sonra hava gözlemlenerek atılabilir. Erken dönemde toplanan zeytinler için tek doz yeterli gelmektedir.   Çizelge 19: Kaolin kili   Kuraklığın etkisi her zaman, her sektörü kötü şekilde etkilememektedir. 10 Ağutos 2022 tarihinde yapılan bir haberde “Fransa’da kuraklığın kazananları: Tuz üreticileri!” şeklinde bir ifade kullanılmıştır. Avrupa’yı etkisi altına alan sıcak hava dalgası ve kuraklık etkisini şiddetli şekilde hisseden Fransa’da, tuz işçileri üretime adeta yetişemediğinden bahsetmektedir. Fransa’nın Kuzey Batısındaki Guerande bölgesinde, kuraklıktan istemeden faydalanan bir grup üretici bulunmaktadır. Bölgenin tuzu Fleur de Sel, yani Tuz Çiçeği olarak tanınıyor ve dünyanın en iyi tuzları arasında gösteriliyor. ABD’deki perakende fiyatı, kilogram başına 100 dolara (1800 Türk lirası) kadar çıkabilmektedir. Geçtiğimiz aylarda sıcaklığın artması, hiç yağış olmaması ve suyun hızla buharlaşması sebebiyle tuz üretimi önemli şekilde arttırmıştır. Bölgede çalışan bir başka üretici Mathilde Bergier, “İşçiler yorgun. Kısa bir ara verecek kadar bile yağmur yağmadı” diye konuştu. Kesintisiz güneşin neden olduğu yoğun temponun sürdürülemez olduğunu düşünen Bergier, deniz suyunun buharlaştığı kırılgan çamur yapılarının her yıl bu denli yoğun çalışılırsa zarar göreceğinden endişe etmektedir.   Çizelge 20: Fransa’da üretilen tuz       Suyun verimli kullanılmasını sağlayan yağmur (su) hasadı yöntemi arazilerde kullanılmalıdır. Bu suyun akışını azaltıcı etki göstermektedir. Ayrıca birikme soluşur ve suyun dik aşağıya inmesini sağlar. Bu işlemler yamaç arazilerde daha etkin kullanılmaktadır. Bu tip arazileri organik malç ile malçlanarak suyun buharlaşması da azaltılmalıdır.   Çizelge 21: Su hasadı       Çizelge 22: Su hasadı üstten görünüm     Çizelge 23: Su hasadı     Çizelge 24: Su hasadı için toprak hazırlığı yapan işçiler       Çizelge 25: Su hasadı yapılan orman arazisi     Yamaçlara düşen yağmur suyu, toprak suya doyduktan sonra yüzeysel akışa geçip mevsimlik derelere ve daha sonra akarsu ve göllere drene olacağından dolayı mevsimlik derelere peş peşe setler yapıp her set arkasında yaklaşık 1 m³ su biriktirmek daha verimli olabilir. İlk yapım maliyeti yüksektir. Sonrasında bu çukurlara imkanlar dahilinde tanker ile sulama yapılmalıdır. 1991-2020 dönemi Türkiye'nin Kasım Ayı ortalama sıcaklık değeri 9.3°C’dir. 2023 Kasım ayında ortalama sıcaklık 12.5°C olarak gerçekleşmiştir. Sıcaklıklar uzun yılların (1991-2020) 3.2°C üzerinde gerçekleşerek en sıcak Kasım ayı olmuştur. Her yıl sıcaklık değerleri bildirildiğinde en sıcak ocak ayı denilecektir. Her ay en sıcak veya en yağışsız olarak kayıtlara geçilecektir. “Mevsim normallerinde” kavramımız değişmiştir. Yağış yağdığı zaman çok yağdı denilmektedir.   Çizelge 26: 2023 yılı Kasım ayı   https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/sicaklik-analizi.aspx…   Kuraklık arttıkça zeytinde fenoller yükselmektedir. Bu yükseliş peroksidi düşürmektedir. Peroksitte güneş alma açısı da etkilidir. Ancak depolamada uzun süre beklemesine engel olmaktadır. Peroksit zeytinyağının yaşını ortaya çıkaran bir analizdir. Bu nedenle kuraklık en fazla raf ömrünü etkileyecektir. Kimyasal olarak değişken ve zeytinyağı kimyasalına benzemeyen yaklaşık değerlerde zeytinyağları elde edilecektir. “Nerede o eski yağlar” dedirtecek cinsten yağlar sofralarımıza gelecektir. Duyusalında bazı değişiklikleri kabul ederek sınıflandırma derecelerimiz değişecektir. Kuraklıktan kaynaklı odun tadı kusur olarak kalmaya devam edecekse, neredeyse tüm zeytinyağları odun kusuru ile üretilerek natürel sızma sınıfının dışına çıkacaktır. Hava durumu kurak ise yaprak gübresinin sulama sonrası verilmesi tavsiye edilmektedir. Normal havalarda her zaman atılmaktadır. Aşırı yağışlarda yıkanmadan kaynaklı yarı doz verilmesi daha uygun olmaktadır. Yaprak gübrelerinin bitki içinde çözülmemesi nedeni ile fizyolojik rahatsızlıklar meydan gelecektir. Suyun olmadığı yaprakta gübre ne ile çözülecektir. Çözülemeyen gübre en sonunda yaprağı hasta edecektir. Kuraklık nedeni ile hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır. Her yıl hafızalarımızı temizleyerek gübreleme sulama ve budama işlemlerimizi yapmak zorundayız. Dedelerimizin zamanındaki yağmurlar yağmadığı için gübreleme o eski şekilde devam etmemelidir. Bitki koruma ürünleri kullanılırken dikkatli olunmalıdır. Zirai mücadele yapmadan önce daha çok düşünülmelidir. Hava sıcaklıkları kontrol edilerek atılmalıdır. Gündüz sıcaklıkların çok yükseldiği unutulmamalıdır. Malçlamaya ve organik gübrelemeye önem verilmelidir. Güneş yanıklığı olabilecek bahçelerde budamaya daha çok önem verilmelidir. Taneler dalların arkasına saklanmalıdır. Kaolin kili atılmalıdır. Ancak unutulmamalıdır ki çizelge 27’de görülen tanelerde zararı engellemek çok zordur. Tarsus, 2025 yılının Ağustos ayında bir öğleden sonra sıcaklığın artması poyrazın esip sonra durması nedeni ile çok ciddi bir sıcaklık artışı yaşamıştır. Poyraz havadaki tozları da temizlemektedir. Havada bulunan nem ve tozlar güneşin ışınlarını kısmen kesmektedir. Bu nedenle dengeli bir rüzgâr esmesi gerekmektedir. Lodos hem çöl tozu getirir hem de nem getirmektedir.   Çizelge 27: Zeytin meyvesinde güneş yanıklığı (Tarsus – Sarıulak)     ders notunu indirmek için aşağıdaki linke tıklayınız. 1409-kuraklik-zarari-icerik   ders notu sunusu indirmek için tıklayınız. 1409-kuraklik-zarari-sunu   ders notunu dinlemek için videoya tıklayınız.     okuduğunuz için teşekkürler.